Dietzius Adolf (1849–1920), lekarz, burmistrz, poseł. Urodzony w Jarosławiu w rodzinie mieszczańskiej, medycynę studiował w Wiedniu, a po otrzymaniu dyplomu doktorskiego osiadł w mieście rodzinnym. W r. 1887 został lekarzem kolejowym, był także lekarzem miejskim. Od r. 1883 zasiadał w radzie miejskiej, w r. 1891 (gdy miał lat 39) obrany burmistrzem, piastował ten urząd przez lat 27, tj. do r. 1919. Dzięki wzorowej obowiązkowości, wrodzonemu zmysłowi praktycznemu, oszczędnej gospodarce i stanowczości w działaniu, przyczynił się znakomicie do rozbudowy i wzbogacenia Jarosławia, toteż imię jego związane jest chlubnie z losami tego miasta. Rządy jego na stanowisku burmistrza podzielić można na 3 okresy: pierwszy (1891–1901) był twórczym we wszystkich dziedzinach gospodarki miejskiej, uporządkowanej, zreformowanej i wprowadzonej na nowe tory. Drugi (1901–11) był okresem ustalania osiągniętych zdobyczy i gromadzenia funduszów, których jednak nie zużytkowano w tempie dorównywującym rozwojowi miasta. Trzeci (1911–8) cechuje się już zastojem, a od r. 1915 upadkiem wywołanym zarówno wojną, jak dewaluacją nagromadzonych bezproduktywnie kapitałów. Wobec podeszłego wieku, niedomagającego zdrowia i niemożności zastosowania się do zupełnie zmienionych warunków D. złożył urząd w r. 1919. Do trwałych zdobyczy jego gospodarki należy: rozbudowa szkolnictwa miejskiego, tak ludowego jak średniego (szkoła realna, pryw. kursa seminaryjne, Pryw. Gimn. Żeńskie im. Słowackiego itd.), szkolnictwa zawodowego (szkoła rzemiosł budowlanych), szkoła muzyczna przy Tow. Muzycznym im. Chopina, dalej podniesienie stanu zdrowotnego przez nowe urządzenia sanitarne (budowa szpitala, roboty kanalizacyjne, studnie, rzeźnia itd.), wreszcie rozwój opieki społecznej (poparcie finansowe zakładów istniejących i stworzenie nowych). Obrany posłem do Rady Państwa (1907–1911), zabiegał gorliwie około poparcia postulatów Jarosławia u władz centralnych i w parlamencie. Osobiście stworzył dwie fundacje: »Przytulisko starców i kalek obrz. rzym.-kat. przynależnych do gminy m. Jarosławia« i »Dom Sierot im. Adolfa i Eugenii Dietziusów«. W uznaniu zasług otrzymał w r. 1901 obywatelstwo honorowe miasta; jednej z głównych ulic nadano jego imię. Mimo niemieckiego pochodzenia zaznaczał zawsze szczerze polski patriotyzm w zapatrywaniach, obchodach, deklaracjach (Września, Chełmszczyzna). Pod względem politycznym był wyznawcą kierunku pozytywistycznego. Należał do tzw. »demokracji krakowskiej«. W praktyce lekarskiej, zarówno w mieście jak wśród licznego ziemiaństwa, przez długi czas nie miał sobie równego. Postać miał wspaniałą, a przy tym dar wymowy, co nie było bez wpływu na jego wszechstronne powodzenie. Żonaty był dwukrotnie: raz z Eugenią Ossolińską († 1915), drugi raz z Jadwigą Kopystyńską. Zmarł bezdzietnie 27 I 1920.
Portrety: olejny przez K. Olpińskiego w sali Rady Miejskiej w Jarosławiu; powiększenie z fotografii w gmachu »Sokoła« (którego był członkiem honorowym); toż w Domu Sierot; fotografia w Tow. Muzycznym; podobizna natur. wielk. w obrazie Winterowskiego: »Hołd Najśw. Pannie Marii« w kościele farnym.
Wondraś A., Szkice do dziejów Jarosławia, I, odb. z »Gazety Jarosławskiej«, Jarosław 1934 (tu rozdział: dr A. D., próba charakterystyki, s. 57–73, zresztą passim); Kalendarz Czecha 1908–11; Spis posłów do Rady Państwa. Informacje prywatne od dra K. Zgórskiego (Lwów) i dra M. Feldmanna (Jarosław).
Witold Ziembicki